1. Verbind het document met een specifieke bewering
Een bron is het geraadpleegde stuk: een register, akte, foto of gesprek. Een bronverwijzing identificeert dat stuk en koppelt het aan een bewering over een persoon, zoals een overlijdensdatum, beroep of verwantschap. Geef elke belangrijke bewering een eigen verwijzing, zodat anderen kunnen volgen waarom je haar hebt vastgelegd.
De voorbeelden hieronder zijn afkomstig uit historische documenten en onderzoeksnotities in het Verschoor-project, met toestemming van de projecteigenaar. Cornelis Verschoor overleed in 1826. De screenshots tonen de interface van "Leaves" en de bijbehorende historische gegevens. De archiefgegevens hieronder zijn afkomstig uit de onderzoeksnotities van het project; de originele documenten zijn niet onafhankelijk opnieuw bekeken voor deze handleiding. Links naar de archieven en verwijzingen naar de documenten zijn opgenomen, zodat je zelf de bewijzen kunt controleren.
2. Schrijf een bronverwijzing die je kunt terugvinden
Noteer de maker, titel, bewaarplaats en het gebruikte onderdeel. Vermeld bij een burgerlijke-standsakte de gemeente, het soort register, jaar en aktenummer. Voeg zo mogelijk collectie- en deelverwijzingen toe. Bewaar bij online bronnen een stabiele link en raadpleegdatum. Een scannummer helpt, maar het oorspronkelijke aktenummer blijft bruikbaar als de website anders wordt ingedeeld.
Het project noemt hier de ambtenaar van de burgerlijke stand als maker, een overlijdensregister van Zwartewaal uit 1826 en de vindplaats 106 / 300 / akte 24, rechtsboven. De opgeslagen lezing vermeldt Cornelis’ overlijden op 15 november 1826 om zes uur ’s ochtends. Een korte verwijzing is:
Ambtenaar van de burgerlijke stand, Zwartewaal, overlijdensregister 1826, akte 24, Cornelis Verschoor; Streekarchief Voorne-Putten, collectie 106, deel 300, rechtsboven; gekoppelde archiefvermelding.
Deze verwijzing gebruikt het archief en de vindplaats uit het project. Noteer bij eigen raadpleging de werkelijke raadpleegdatum. Verzin geen datum waarop je een scan zou hebben gezien en beweer niet het handschrift te hebben gelezen als je alleen een index of andermans transcriptie gebruikte.
3. Scheid je lezing van je redenering
Een transcriptie neemt de woorden van de bron over; een vertaling zet ze in een andere taal; een samenvatting kort ze in. Benoem wat je hebt gemaakt. Markeer onleesbare passages en vul ze niet naar verwachting aan. Bewaar de interpretatie in een aparte onderzoeksnotitie, zodat je die kunt herzien zonder de brontekst te veranderen.
De projectsamenvatting noemt Cornelis 72 jaar bij zijn overlijden. Dat ondersteunt een geschat geboortejaar rond 1754, maar maakt de overlijdensakte geen geboorteakte. Bewaar de berekening en beperkingen bij de geboortebewering. De gids over onzekere datums bespreekt het zoekbereik en waarom exact aftrekken misleidend kan zijn.
4. Leg vast wat je daadwerkelijk hebt ingezien
Een archiefindex is een nuttig hulpmiddel. Een transcriptie kan moeilijk leesbare handschriften toegankelijk maken. Een afbeelding stelt je in staat om zelf de pagina, randen en omliggende notities te controleren. Elke representatie kan fouten introduceren of behouden. Noteer welke je hebt geraadpleegd, of de volledige notatie zichtbaar was, en welke passages onzeker bleven.
Broninspectie en zekerheid beantwoorden verschillende vragen. Een oorspronkelijke afbeelding bekijken zegt welke bron je hebt geraadpleegd, maar bewijst niet dat je de juiste persoon hebt of elk woord goed leest. Ook een originele overlijdensakte kan een onjuiste leeftijd noemen. Beoordeel de onderbouwing per bewering, inclusief wie de informatie kon weten en wanneer.
5. Bewaar de bron en bronverwijzingen samen in Leaves
- Maak of selecteer de bron onder Bronnen, met een beschrijvende titel.
- Open de bronverwijzingen bij het betreffende feit en kies die bron.
- Zet de vindplaats bij Pagina: dat kan een aktenummer, folio of deelverwijzing zijn.
- Gebruik de sectie "Wat de bron zegt" voor de exacte formulering van de bron, en label duidelijk elke vertaling of samenvatting.
- Kies Zekerheid nadat je de bewering hebt beoordeeld of laat deze op Niet beoordeeld staan.
- Koppel een onderzoeksnotitie met je interpretatie, beperkingen bij het inzien en de volgende controle.
Leaves kan afzonderlijke inspectiemetadata bewaren via toegestane integraties. Het huidige bronverwijzingsformulier heeft daar geen eigen bediening voor: gebruik bij handmatig werken een duidelijk benoemde notitie. De handleiding voor bronnen beschrijft de bediening; de pagina over bronverwijzingen toont hoe één bron meerdere feiten onderbouwt. Voeg zo mogelijk een scan toe als Bewijs van bij de bron.
6. Controleer de bronverwijzing voordat je verdergaat
- Kan iemand met de verwijzing en link de exacte vermelding vinden?
- Ondersteunt de bron deze feitelijke informatie, naam of relatie?
- Heb je vastgelegd welke weergave van de bron je daadwerkelijk hebt ingezien?
- Zijn citaten, vertalingen, samenvattingen en interpretaties duidelijk van elkaar te onderscheiden?
- Heb je de onzekerheid en eventuele tegenstrijdige onderbouwing bewaard?
Een nuttige bronvermelding stelt je in staat om terug te keren naar de bron en deze opnieuw te evalueren. Je kunt de opmaak later verbeteren; het opslaan van de bronvermelding en je notities voorkomt een moeilijke zoektocht later.